افزایش سرعت ویندوز و لپ‌تاپ؛ 12 راهکار کاربردی

لپ‌تاپت قبلاً سریع روشن می‌شد، برنامه‌ها بدون معطلی باز می‌شدند و می‌توانستی هم‌زمان چند کار انجام بدهی؛ اما حالا حتی باز کردن مرورگر هم بیشتر از قبل طول می‌کشد؟ شاید ویندوز دیر بالا می‌آید، هنگام اجرای چند برنامه هنگ می‌کند یا فن لپ‌تاپ بی‌دلیل با صدای زیاد کار می‌کند. در چنین شرایطی، اولین راه‌حل لزوماً خرید لپ‌تاپ جدید یا نصب برنامه‌های افزایش سرعت نیست.

برای افزایش سرعت ویندوز، اول باید بفهمیم چه چیزی باعث کندی سیستم شده است. گاهی چند برنامه غیرضروری هنگام روشن شدن ویندوز اجرا می‌شوند، گاهی فضای درایو C پر شده و گاهی هم یک برنامه تمام حافظه رم یا توان پردازنده را مصرف می‌کند. البته اگر لپ‌تاپ قدیمی باشد یا سخت‌افزار آن با نیازهای امروزی هماهنگ نباشد، ممکن است برای رسیدن به سرعت بهتر به ارتقای سخت‌افزار نیاز داشته باشیم.

در این راهنما، ۱۲ روش کاربردی را بررسی می‌کنیم که از تنظیمات ساده ویندوز شروع می‌شوند و به تشخیص مشکلات جدی‌تر می‌رسند. بیشتر این راهکارها بدون نصب نرم‌افزار جانبی قابل انجام‌اند.

چرا لپ‌تاپم کند شده

پیش از اینکه تنظیمات مختلف ویندوز را تغییر بدهی، بهتر است مشخص کنی کندی دقیقاً در چه زمانی اتفاق می‌افتد. برای مثال، اگر لپ‌تاپ از لحظه روشن شدن تا چند دقیقه بعد کند است، احتمالاً برنامه‌های شروع خودکار یا فعالیت‌های پس‌زمینه در این مشکل نقش دارند. اگر فقط هنگام اجرای بازی یا نرم‌افزارهای سنگین با افت سرعت روبه‌رو می‌شوی، باید پردازنده، رم، کارت گرافیک و دمای دستگاه را بررسی کنی.

از طرف دیگر، اگر درایو C فضای خالی بسیار کمی دارد، باز کردن برنامه‌ها و نصب به‌روزرسانی‌ها ممکن است با مشکل مواجه شود. بدافزارها، درایورهای معیوب، به‌روزرسانی‌های ناقص و فرسودگی حافظه ذخیره‌سازی نیز از دیگر علت‌های احتمالی هستند.

برای شروع، یک بررسی ساده انجام بده: کلیدهای Ctrl + Shift + Esc را هم‌زمان فشار بده تا پنجره Task Manager باز شود. در بخش Processes می‌توانی ببینی کدام برنامه‌ها بیشترین استفاده را از CPU، Memory و Disk دارند. اگر یکی از این منابع برای مدت طولانی نزدیک به ظرفیت کامل است، نام برنامه‌ای را که بیشترین مصرف را دارد بررسی کن. این کار کمک می‌کند به‌جای اجرای ترفندهای تصادفی، مستقیماً سراغ عامل احتمالی کندی بروی.

۱۲ راهکار کاربردی برای افزایش سرعت ویندوز و لپ‌تاپ

۱. برنامه‌های غیرضروری را ببند و ویندوز را Restart کن

شاید ساده به نظر برسد، اما گاهی همین کار مشکل را برطرف می‌کند. برنامه‌هایی که مدت زیادی باز مانده‌اند، تب‌های متعدد مرورگر و فرایندهای موقت می‌توانند منابع سیستم را مصرف کنند. در بعضی مواقع نیز یک برنامه به‌درستی بسته نمی‌شود و همچنان در پس‌زمینه فعال می‌ماند.

برنامه‌هایی را که به آن‌ها نیاز نداری ببند و از منوی Start گزینه Power و سپس Restart را انتخاب کن. Restart با بستن و راه‌اندازی مجدد فرایندهای ویندوز، با صرفاً خاموش و روشن کردن دستگاه یکسان نیست؛ به‌ویژه اگر قابلیت Fast Startup فعال باشد.

اگر بعد از راه‌اندازی مجدد، لپ‌تاپ برای مدتی سریع‌تر می‌شود اما دوباره کند می‌شود، احتمال دارد یک برنامه یا سرویس در پس‌زمینه منابع زیادی مصرف کند. در این صورت، راهکار بعدی را اجرا کن.

۲. برنامه‌های پرمصرف را در Task Manager پیدا کن

برای اینکه بفهمی کدام برنامه باعث کندی کامپیوتر شده، لازم نیست چیزی نصب کنی. Task Manager ابزار داخلی ویندوز برای بررسی برنامه‌ها و میزان استفاده آن‌ها از منابع سیستم است.

کلیدهای Ctrl + Shift + Esc را فشار بده و وارد بخش Processes شو. سپس ستون‌های CPU، Memory و Disk را بررسی کن. با کلیک روی عنوان هر ستون، می‌توانی برنامه‌ها را بر اساس میزان مصرف مرتب کنی.

CPU

اگر یک برنامه بدون دلیل مشخص برای مدت طولانی بخش زیادی از پردازنده را مصرف می‌کند، ممکن است عامل کندی باشد.

Memory

مصرف بالای رم توسط چند برنامه هم‌زمان می‌تواند باعث کاهش سرعت سیستم و استفاده بیشتر از حافظه مجازی شود.

Disk

اگر مصرف دیسک دائماً نزدیک ۱۰۰ درصد است، ممکن است یک برنامه مشغول خواندن و نوشتن زیاد باشد یا حافظه ذخیره‌سازی مشکل داشته باشد. البته بالا بودن مصرف منابع همیشه به معنای وجود مشکل نیست. برای مثال، هنگام نصب به‌روزرسانی ویندوز، اسکن امنیتی یا خروجی گرفتن از یک ویدئو، مصرف زیاد پردازنده طبیعی است.

اگر برنامه‌ای را شناسایی کردی که به آن نیاز نداری و منابع زیادی مصرف می‌کند، ابتدا آن را از داخل خود برنامه ببند. گزینه End task را فقط برای برنامه‌ای استفاده کن که می‌شناسی و مطمئنی بستن آن مشکلی ایجاد نمی‌کند؛ فرایندهای ناشناس ویندوز را به‌صورت تصادفی متوقف نکن.

۳. برنامه‌های شروع خودکار ویندوز را مدیریت کن

یکی از علت‌های رایج دیر بالا آمدن ویندوز، اجرای هم‌زمان تعداد زیادی برنامه بعد از ورود به حساب کاربری است. بعضی نرم‌افزارها بدون اینکه هر بار به آن‌ها نیاز داشته باشی، همراه ویندوز اجرا می‌شوند و بخشی از رم و پردازنده را درگیر می‌کنند. برای مدیریت آن‌ها:

1. کلیدهای Ctrl + Shift + Esc را فشار بده.
2. از منوی کناری وارد Startup apps شو.
3. ستون Startup impact را بررسی کن تا برنامه‌هایی را که تأثیر بیشتری بر زمان شروع دارند، راحت‌تر تشخیص بدهی.
4. روی برنامه‌ای که به اجرای خودکار آن نیاز نداری راست‌کلیک کن و Disable را انتخاب کن.

برای مثال، اگر از یک برنامه پیام‌رسان، لانچر بازی یا ابزار جانبی خاص فقط گاهی استفاده می‌کنی، ممکن است نیازی نباشد هنگام هر بار روشن شدن سیستم اجرا شود. اما برنامه‌های امنیتی، درایورها و ابزارهایی را که برای عملکرد صحیح دستگاه ضروری هستند، بدون شناخت غیرفعال نکن. همچنین Disable کردن یک برنامه در این بخش آن را حذف نمی‌کند؛ فقط جلوی اجرای خودکار آن را می‌گیرد.

۴. فضای درایو C را آزاد کن

درایو C معمولاً محل نصب ویندوز و بسیاری از برنامه‌هاست. وقتی فضای خالی این درایو کم می‌شود، ممکن است نصب به‌روزرسانی‌ها، ذخیره فایل‌های موقت و بعضی فعالیت‌های سیستمی با مشکل روبه‌رو شوند. برای بررسی فضای موجود، File Explorer را باز کن و وارد This PC شو. میزان فضای خالی درایو C در بخش Devices and drives نمایش داده می‌شود. اگر فضای کمی باقی مانده است، از مسیر زیر شروع کن:

Settings > System > Storage

در این صفحه می‌توانی ببینی چه مقدار از فضا توسط برنامه‌های نصب‌شده، فایل‌های موقت، فایل‌های سیستمی و سایر دسته‌ها اشغال شده است. لازم نیست برای خالی کردن درایو C، عکس‌ها و اسناد مهمت را حذف کنی. در ادامه مقاله، روش‌های امن‌تر برای آزاد کردن فضا را به‌صورت جداگانه توضیح می‌دهیم.

۵. فایل‌های موقت را با ابزار داخلی ویندوز پاک کن

ویندوز و برنامه‌های نصب‌شده در طول فعالیت خود فایل‌های موقت ایجاد می‌کنند. بخشی از این فایل‌ها پس از پایان کار دیگر ضروری نیستند و می‌توان آن‌ها را با ابزارهای داخلی سیستم پاک کرد. در ویندوز ۱۱:

1. وارد Settings شو.
2. بخش System را باز کن.
3. روی Storage کلیک کن.
4. وارد Temporary files شو.
5. دسته‌های نمایش‌داده‌شده را بررسی کن و فقط مواردی را انتخاب کن که از حذف آن‌ها مطمئن هستی.
6. روی Remove files کلیک کن.

نکته مهم: قبل از حذف، توضیح هر دسته را بخوان. به‌خصوص Downloads را بدون بررسی انتخاب نکن؛ این بخش ممکن است فایل‌هایی را شامل شود که خودت دانلود کرده‌ای و هنوز به آن‌ها نیاز داری. اگر گزینه Previous Windows installation(s) را می‌بینی، حذف آن می‌تواند امکان بازگشت به نسخه قبلی ویندوز را از بین ببرد. پاک کردن فایل‌های موقت همیشه افزایش سرعت چشمگیری ایجاد نمی‌کند، اما اگر فضای ذخیره‌سازی کم باشد، می‌تواند به رفع مشکل کمبود فضا کمک کند.

۶. برنامه‌هایی را که استفاده نمی‌کنی حذف کن

برخی نرم‌افزارها علاوه بر اشغال فضای ذخیره‌سازی، سرویس‌ها یا فرایندهایی را در پس‌زمینه اجرا می‌کنند. حذف برنامه‌هایی که واقعاً به آن‌ها نیازی نداری، می‌تواند فضای بیشتری آزاد کند و فعالیت‌های غیرضروری را کاهش دهد. در ویندوز ۱۱ به مسیر زیر برو:

Settings > Apps > Installed apps

فهرست برنامه‌ها را بررسی کن و نرم‌افزارهایی را که می‌شناسی اما دیگر استفاده نمی‌کنی، از طریق گزینه Uninstall حذف کن. برای مثال، ممکن است چند لانچر بازی نصب کرده باشی، در حالی که فقط از یکی از آن‌ها استفاده می‌کنی. یا برنامه‌ای را برای یک کار موقت نصب کرده باشی که دیگر به آن نیازی نداری.

برنامه‌های ناشناس را صرفاً به دلیل نام عجیب یا حجم زیاد حذف نکن. بعضی از آن‌ها ممکن است درایور، ابزار سازنده لپ‌تاپ یا مؤلفه موردنیاز نرم‌افزارهای دیگر باشند. اگر نمی‌دانی یک برنامه چه کاری انجام می‌دهد، ابتدا نام دقیق آن را بررسی کن.

۷. جلو اجرای غیرضروری برنامه‌ها در پس‌زمینه را بگیر

بعضی برنامه‌ها حتی زمانی که پنجره آن‌ها باز نیست، فعالیت خود را ادامه می‌دهند. این فعالیت ممکن است برای همگام‌سازی اطلاعات یا دریافت اعلان‌ها ضروری باشد، اما برای همه برنامه‌ها لازم نیست. در ویندوز ۱۱، اگر یک برنامه این تنظیم را پشتیبانی کند، می‌توانی از مسیر زیر به تنظیمات آن دسترسی پیدا کنی:

Settings > Apps > Installed apps

برنامه موردنظر را پیدا کن، روی منوی سه‌نقطه کلیک کن و در صورت وجود، وارد Advanced options شو. سپس در قسمت Background app permissions، گزینه Never را انتخاب کن. این تنظیم برای تمام برنامه‌های دسکتاپ در دسترس نیست و بسته به نوع برنامه تفاوت دارد. اگر چنین گزینه‌ای وجود نداشت، می‌توانی تنظیمات داخلی همان نرم‌افزار را برای محدود کردن اجرای پس‌زمینه بررسی کنی.

برای مثال، اگر برنامه‌ای مرتب اطلاعات را همگام‌سازی می‌کند اما به این قابلیت نیازی نداری، محدود کردن فعالیت آن ممکن است مفید باشد. در مقابل، غیرفعال کردن بی‌دلیل همگام‌سازی یا اعلان‌های برنامه‌های ضروری می‌تواند تجربه کاربری را بدتر کند.

۸. ویندوز و درایورها را به‌روز نگه دار

قدیمی بودن ویندوز یا برخی درایورها می‌تواند باعث بروز مشکلات عملکردی، ناسازگاری یا خطاهای نرم‌افزاری شود. به همین دلیل، بررسی به‌روزرسانی‌ها یکی از مراحل مناسب برای عیب‌یابی کندی سیستم است. برای بررسی به‌روزرسانی‌های ویندوز:

Settings > Windows Update > Check for updates

اگر به‌روزرسانی در دسترس است، توضیحات آن را بررسی کن و در زمان مناسب نصبش کن. بعضی به‌روزرسانی‌ها ممکن است به راه‌اندازی مجدد دستگاه نیاز داشته باشند. برای درایورها نیز می‌توانی بخش Advanced options و سپس Optional updates را بررسی کنی. بااین‌حال، لازم نیست هر درایور اختیاری را بدون دلیل نصب کنی. اگر مشکل مشخصی در صدا، تصویر، شبکه یا عملکرد سخت‌افزار داری، درایور رسمی و سازگار با مدل لپ‌تاپت انتخاب بهتری است.

نکته دیگر اینکه بلافاصله پس از نصب یک به‌روزرسانی بزرگ، ویندوز ممکن است برای مدتی مشغول تکمیل فرایندهای پس‌زمینه باشد. اگر کندی دقیقاً پس از به‌روزرسانی آغاز شده، ابتدا وضعیت سیستم و خطاهای احتمالی را بررسی کن.

۹. اسکن امنیتی ویندوز را اجرا کن

برخی بدافزارها با اجرای فرایندهای مخفی، مصرف منابع سیستم یا انجام فعالیت‌های ناخواسته می‌توانند باعث کاهش سرعت کامپیوتر شوند. اگر با وجود بستن برنامه‌های اضافی همچنان مصرف منابع بالاست یا رفتارهای غیرعادی می‌بینی، بررسی امنیتی را جدی بگیر. برای اجرای اسکن سریع:

1. از منوی Start عبارت Windows Security را جست‌وجو کن.
2. وارد Virus & threat protection شو.
3. گزینه Quick scan را اجرا کن.

اگر نشانه‌های مشکوک همچنان ادامه داشت، می‌توانی از گزینه‌های اسکن کامل‌تر استفاده کنی. فایل‌های مشکوک را از منابع نامطمئن دانلود نکن و محافظت امنیتی ویندوز را صرفاً برای گرفتن سرعت بیشتر غیرفعال نکن.

۱۰. جلوه‌های بصری غیرضروری را کاهش بده

ویندوز برای نمایش انیمیشن‌ها، شفافیت پنجره‌ها و بعضی جلوه‌های بصری از منابع سیستم استفاده می‌کند. در لپ‌تاپ‌های قدیمی‌تر یا دستگاه‌هایی که منابع سخت‌افزاری محدودی دارند، کاهش این جلوه‌ها می‌تواند رابط کاربری را کمی روان‌تر کند.

برای تغییر جلوه‌های بصری، در منوی Start عبارت Adjust the appearance and performance of Windows را جست‌وجو کن. در پنجره بازشده، گزینه Adjust for best performance را انتخاب کن تا بسیاری از جلوه‌های بصری غیرفعال شوند. بااین‌حال، این گزینه ممکن است ظاهر ویندوز را ساده‌تر کند. اگر می‌خواهی تعادل بهتری میان ظاهر و عملکرد داشته باشی، می‌توانی به‌جای غیرفعال کردن همه جلوه‌ها، فقط انیمیشن‌ها و گزینه‌های غیرضروری را تغییر بدهی.

انتظار معجزه نداشته باش؛ این روش بیشتر برای سیستم‌های ضعیف‌تر مفید است و جایگزین ارتقای سخت‌افزار یا رفع مشکلات اصلی نیست.

۱۱. دمای لپ‌تاپ و وضعیت حافظه ذخیره‌سازی را بررسی کن

اگر لپ‌تاپ بعد از چند دقیقه کار کردن کند می‌شود، فن آن صدای زیادی دارد یا هنگام اجرای برنامه‌های سنگین عملکردش افت می‌کند، ممکن است گرمای زیاد در این مشکل نقش داشته باشد. لپ‌تاپ را روی سطحی قرار بده که مسیرهای ورود و خروج هوا مسدود نباشند. استفاده از دستگاه روی پتو، بالش یا سطوح نرم می‌تواند مانع گردش مناسب هوا شود. اگر فن مرتب با صدای غیرعادی کار می‌کند یا دستگاه بیش از حد داغ می‌شود، بررسی سیستم خنک‌کننده توسط تعمیرکار متخصص می‌تواند ضروری باشد.

حافظه ذخیره‌سازی نیز اهمیت دارد. اگر هنوز از هارددیسک مکانیکی (HDD) استفاده می‌کنی، ارتقا به SSD در بسیاری از سیستم‌ها باعث بهبود محسوسی در زمان روشن شدن ویندوز و باز شدن برنامه‌ها می‌شود. اما اگر SSD داری و سیستم ناگهان بسیار کند شده، باید وضعیت سلامت درایو و میزان استفاده از آن بررسی شود.

هنگام بررسی سلامت حافظه، از ابزارهای معتبر و گزارش‌های تشخیصی سازنده استفاده کن. اگر نشانه‌هایی مانند خطای خواندن فایل‌ها، هنگ مکرر یا ناپدید شدن درایو مشاهده می‌کنی، پیش از آزمایش‌های سنگین از اطلاعات مهم نسخه پشتیبان بگیر.

۱۲. اگر رم کم است، ارتقای سخت‌افزار را بررسی کن

گاهی تمام تنظیمات نرم‌افزاری را انجام می‌دهی، برنامه‌های اضافی را می‌بندی و فضای ذخیره‌سازی را هم آزاد می‌کنی، اما سیستم همچنان هنگام اجرای چند برنامه کند است. در چنین شرایطی، محدودیت سخت‌افزاری می‌تواند عامل اصلی باشد.

برای نمونه، اگر رم سیستم کم باشد و چند برنامه سنگین را هم‌زمان اجرا کنی، ویندوز ناچار می‌شود بیشتر از حافظه ذخیره‌سازی به‌عنوان حافظه مجازی استفاده کند. این وضعیت می‌تواند سرعت کار را کاهش دهد؛ به‌خصوص اگر سیستم از HDD استفاده کند.

برای استفاده عمومی، ۸ گیگابایت رم هنوز می‌تواند پاسخ‌گوی برخی کارهای سبک باشد، اما ۱۶ گیگابایت برای چندوظیفگی و استفاده روزمره انتخاب راحت‌تری است. کارهای حرفه‌ای‌تر مانند تدوین ویدئو، اجرای ماشین مجازی یا پروژه‌های سنگین ممکن است به رم بیشتری نیاز داشته باشند.

اگر لپ‌تاپ از هارددیسک استفاده می‌کند، ارتقا به SSD نیز می‌تواند یکی از مؤثرترین تغییرات باشد. البته پیش از خرید قطعه باید امکان ارتقا، سازگاری سخت‌افزار و وضعیت فعلی دستگاه بررسی شود؛ در برخی لپ‌تاپ‌ها رم قابل تعویض نیست.

افزایش سرعت ویندوز ۱۱ بدون نصب برنامه

برای افزایش سرعت ویندوز ۱۱، لازم نیست ابتدا سراغ نرم‌افزارهای بهینه‌سازی بروی. خود ویندوز ابزارهایی دارد که برای بررسی مصرف منابع، مدیریت برنامه‌های شروع خودکار و آزاد کردن فضای ذخیره‌سازی طراحی شده‌اند. اگر می‌خواهی بدون نصب برنامه شروع کنی، این ترتیب را پیشنهاد می‌کنم:

1. با Task Manager برنامه‌های پرمصرف را شناسایی کن.
2. برنامه‌های غیرضروری Startup را غیرفعال کن.
3. از بخش Storage فایل‌های موقت و موارد قابل حذف را بررسی کن.
4. برنامه‌هایی را که دیگر به آن‌ها نیاز نداری، حذف کن.
5. Windows Update را بررسی کن.
6. اگر نشانه‌ای از بدافزار وجود دارد، اسکن امنیتی اجرا کن.
7. اگر کندی ادامه دارد، دمای دستگاه، سلامت حافظه و میزان رم را بررسی کن.

یک نکته مهم: هر آموزشی با عنوان “ترفندهای ویندوز 11” یا عناوینی مثل “افزایش سرعت ویندوز با یک کلیک” معرفی می‌شود، الزاماً مفید نیست. تغییرات ناشناخته در Registry، غیرفعال کردن سرویس‌های سیستمی یا اجرای اسکریپت‌های نامطمئن ممکن است مشکلات تازه‌ای ایجاد کند. برای بیشتر کاربران، تنظیمات استاندارد ویندوز نقطه شروع امن‌تری هستند.

افزایش سرعت بالا آمدن ویندوز

اگر لپ‌تاپ روشن می‌شود اما مدت زیادی طول می‌کشد تا بتوانی به‌راحتی با آن کار کنی، باید دو مرحله را از هم جدا کنی: زمان لازم برای راه‌اندازی ویندوز و زمان لازم برای آماده شدن برنامه‌ها پس از ورود به حساب کاربری.

اول از همه، بخش Startup apps در Task Manager را باز کن و برنامه‌هایی را که به اجرای خودکار آن‌ها نیاز نداری غیرفعال کن. ستون Startup impact کمک می‌کند برنامه‌هایی را که تأثیر بیشتری بر شروع سیستم دارند، شناسایی کنی. سپس به این نکات توجه کن اگر بعد از ورود به ویندوز، چندین برنامه هم‌زمان باز می‌شوند، اجرای خودکار آن‌ها را محدود کن.

اگر لپ‌تاپ بعد از روشن شدن برای مدتی دیسک یا پردازنده را به‌شدت درگیر می‌کند، Task Manager را بررسی کن تا مشخص شود کدام فرایند مسئول است. اگر فضای درایو C کم است، فایل‌های موقت و موارد غیرضروری را با ابزارهای خود ویندوز پاک کن. اگر سیستم هنوز از HDD استفاده می‌کند، بررسی امکان ارتقا به SSD را در اولویت قرار بده.

قابلیت Fast Startup در ویندوز نیز می‌تواند روی زمان شروع دستگاه اثر بگذارد. این قابلیت در خاموش کردن سیستم، بخشی از وضعیت هسته ویندوز را برای شروع بعدی ذخیره می‌کند. بااین‌حال، اگر مشکل خاصی نداری، لازم نیست برای افزایش سرعت مرتب تنظیمات مربوط به آن را تغییر بدهی.

اگر لپ‌تاپ حتی پیش از نمایش صفحه ورود به ویندوز مدت زیادی متوقف می‌شود، مشکل ممکن است به فرایند راه‌اندازی، سخت‌افزار یا تنظیمات Firmware مربوط باشد؛ بنابراین، غیرفعال کردن برنامه‌های Startup به‌تنهایی لزوماً آن را حل نمی‌کند.

آزاد کردن فضای درایو C بدون حذف فایل‌های مهم

پر شدن درایو C یکی از مشکلات رایج کاربران ویندوز است؛ به‌خصوص زمانی که حجم زیادی از برنامه‌ها، فایل‌های دانلودشده و محتوای کاری روی همان درایو ذخیره شده باشد. خوشبختانه برای آزاد کردن فضا، لازم نیست عکس‌ها، اسناد یا پروژه‌های مهم را حذف کنی.

مرحله اول: ببین فضای درایو کجا مصرف شده است.

وارد مسیر Settings > System > Storage شو. در این قسمت می‌توانی سهم برنامه‌ها، فایل‌های موقت و سایر دسته‌ها را بررسی کنی. این مرحله مهم است، چون بدون شناخت محل مصرف فضا ممکن است وقتت را صرف حذف فایل‌هایی کنی که تأثیر چندانی ندارند.

مرحله دوم: فایل‌های موقت را بررسی کن.

از بخش Temporary files موارد قابل حذف را انتخاب کن. قبل از تأیید، دسته‌ها را بخوان و اگر مطمئن نیستی یک گزینه چه چیزی را حذف می‌کند، آن را انتخاب نکن.

مرحله سوم: از Storage Sense کمک بگیر.

در مسیر Settings > System > Storage، گزینه Storage Sense را پیدا کن. این قابلیت می‌تواند با توجه به تنظیماتت برخی فایل‌های موقت و موارد غیرضروری را به‌صورت خودکار پاک کند.

پیش از فعال کردن حذف خودکار، تنظیمات Recycle Bin و Downloads را بررسی کن. سطل بازیافت ممکن است فایل‌هایی داشته باشد که هنوز به آن‌ها نیاز داری؛ پوشه Downloads هم محل نگهداری فایل‌های شخصی و کاری است. اگر نمی‌خواهی این فایل‌ها خودکار حذف شوند، تنظیمات مربوط به آن‌ها را با دقت انتخاب کن.

مرحله چهارم: برنامه‌های حجیم و بلااستفاده را حذف کن.

در بخش Installed apps می‌توانی برنامه‌های نصب‌شده را بررسی کنی. اگر بازی یا نرم‌افزاری را مدت‌هاست استفاده نکرده‌ای، حذف آن ممکن است فضای قابل‌توجهی آزاد کند. برای برنامه‌هایی که اطلاعات مهمی در پوشه اختصاصی خود دارند، قبل از حذف، از داده‌ها نسخه پشتیبان بگیر.

مرحله پنجم: فایل‌های بزرگ شخصی را به محل مناسب منتقل کن.

ویدئوها، فایل‌های نصب، آرشیوها و پروژه‌های قدیمی ممکن است فضای زیادی اشغال کرده باشند. اگر به آن‌ها نیاز داری، می‌توانی پس از تهیه نسخه پشتیبان، فایل‌ها را به درایو دیگری یا حافظه اکسترنال منتقل کنی.

فایل‌ها را فقط پس از اطمینان از کامل بودن انتقال حذف کن. همچنین، اگر از OneDrive یا سرویس مشابه استفاده می‌کنی، تفاوت میان فایل محلی و فایل ذخیره‌شده در فضای ابری را در نظر بگیر.

چه فایل‌هایی را برای خالی کردن درایو C حذف نکنیم؟

برای آزاد کردن فضا، وارد پوشه‌های سیستمی ویندوز نشو و فایل‌ها را به‌صورت دستی و بدون شناخت پاک نکن. به‌خصوص پوشه‌های Windows، Program Files و بخش‌های سیستمی مانند WinSxS محل نگهداری اجزای موردنیاز سیستم هستند.

همچنین، حذف تصادفی فایل‌های داخل AppData، پوشه‌های مربوط به درایورها یا فایل‌های ناشناس با این تصور که «احتمالاً اضافی‌اند» می‌تواند باعث از کار افتادن برنامه‌ها شود. بهتر است از Storage، Storage Sense و ابزار Disk Cleanup استفاده کنی تا ویندوز دسته‌های قابل حذف را مشخص کند.

کدام برنامه‌ها باعث کند شدن کامپیوتر می‌شوند؟

هیچ فهرست ثابتی از برنامه‌های کندکننده وجود ندارد؛ چون میزان تأثیر هر نرم‌افزار به سخت‌افزار سیستم، تنظیمات و نوع استفاده بستگی دارد. یک برنامه ممکن است روی لپ‌تاپی با رم ۳۲ گیگابایت مشکلی ایجاد نکند، اما روی دستگاهی با رم ۸ گیگابایت باعث کاهش سرعت شود. بااین‌حال، چند گروه از برنامه‌ها ارزش بررسی دارند:

برنامه‌های شروع خودکار: بعضی پیام‌رسان‌ها، لانچرهای بازی، ابزارهای همگام‌سازی و نرم‌افزارهای جانبی ممکن است همراه ویندوز اجرا شوند. اگر به اجرای خودکار آن‌ها نیاز نداری، می‌توانی از بخش Startup apps آن را غیرفعال کنی.

مرورگر با تب‌های متعدد: هر تب و افزونه می‌تواند بخشی از حافظه را مصرف کند. اگر با باز کردن تعداد زیادی تب، سرعت سیستم پایین می‌آید، تب‌های غیرضروری را ببند و افزونه‌هایی را که استفاده نمی‌کنی غیرفعال کن.

برنامه‌های تدوین، طراحی و رندرینگ: نرم‌افزارهای حرفه‌ای هنگام پردازش فایل‌های بزرگ ممکن است بخش زیادی از CPU، RAM یا GPU را مصرف کنند. این موضوع هنگام خروجی گرفتن یا رندرینگ طبیعی است، اما اجرای هم‌زمان چند برنامه سنگین می‌تواند عملکرد کلی سیستم را کاهش دهد.

ابزارهای همگام‌سازی و پشتیبان‌گیری: این برنامه‌ها هنگام انتقال حجم زیادی از فایل‌ها ممکن است فعالیت دیسک و شبکه را افزایش دهند. اگر کندی دقیقاً هم‌زمان با همگام‌سازی شروع می‌شود، وضعیت برنامه را بررسی کن؛ اما پیش از متوقف کردن آن، مطمئن شو که فایل‌ها در حال انتقال یا پشتیبان‌گیری ضروری نیستند.

نرم‌افزارهای امنیتی و اسکن‌ها: اسکن کامل فایل‌ها می‌تواند برای مدتی منابع سیستم را مصرف کند. بهتر است اجازه بدهی فرایند کامل شود، مگر اینکه نشانه‌ای از اختلال وجود داشته باشد. برای گرفتن سرعت بیشتر، محافظت امنیتی را غیرفعال نکن.

برای تشخیص دقیق، Task Manager را باز کن و مصرف منابع را در زمانی که سیستم کند است بررسی کن. اگر نام برنامه‌ای برایت ناشناس است، پیش از بستن یا حذف آن، نام کاملش را بررسی کن. مصرف بالا به‌تنهایی دلیل مخرب بودن یک برنامه نیست.

چه زمانی این راهکارها کافی نیستند؟

اگر همه مراحل را انجام داده‌ای اما لپ‌تاپ همچنان کند است، بهتر است به‌جای تکرار پاک‌سازی‌ها، علت را دقیق‌تر بررسی کنی.

کندی همراه با داغ شدن زیاد

احتمال وجود مشکل در سیستم خنک‌کننده یا محدود شدن عملکرد پردازنده بر اثر دما را بررسی کن.

مصرف دائمی و غیرعادی دیسک

ممکن است برنامه‌ای در حال فعالیت مداوم باشد یا حافظه ذخیره‌سازی دچار مشکل شده باشد.

کندی هنگام اجرای چند برنامه

مقدار رم و میزان استفاده از حافظه مجازی را بررسی کن.

کندی پس از نصب نرم‌افزار یا درایور جدید

تغییر اخیر را بررسی کن و در صورت نیاز از روش‌های رسمی عیب‌یابی استفاده کن.

کندی شدید در تمام شرایط

سن دستگاه، نوع حافظه ذخیره‌سازی و توان سخت‌افزاری آن را در نظر بگیر.

اگر سیستم همچنان با خطا، هنگ مکرر یا نشانه‌های خرابی حافظه روبه‌روست، ابتدا از فایل‌های مهم نسخه پشتیبان تهیه کن و سپس برای عیب‌یابی تخصصی اقدام کن.

جمع‌بندی؛ برای افزایش سرعت لپ‌تاپ از کجا شروع کنیم؟

برای افزایش سرعت ویندوز، لازم نیست همه تنظیمات سیستم را یک‌باره تغییر بدهی. ابتدا Task Manager را بررسی کن تا برنامه‌های پرمصرف مشخص شوند. سپس برنامه‌های غیرضروری شروع خودکار را غیرفعال کن، فضای درایو C را با ابزارهای داخلی ویندوز آزاد کن و به‌روزرسانی‌ها و وضعیت امنیتی سیستم را بررسی کن.

اگر این اقدامات تأثیر کافی نداشتند، دمای دستگاه، سلامت حافظه و ظرفیت رم را بررسی کن. در بسیاری از لپ‌تاپ‌های قدیمی، ارتقای HDD به SSD یا افزایش رم در صورت پشتیبانی دستگاه، از تغییرات نرم‌افزاری نتیجه بهتری دارد. هدف این نیست که ویندوز را به هر قیمتی سبک کنیم؛ هدف این است که عامل واقعی کندی را پیدا کنیم و با کمترین ریسک، عملکرد سیستم را به وضعیت مطلوب نزدیک کنیم.